Subpagina over internetfilters op scholen

Deze pagina hoort bij de informatie van Ict op School over filters. Klik hier om naar het beginpunt te gaan over internetfilters op school.

Waarom moeten scholen zelf kiezen voor filters?
In de praktijk wordt soms de vraag gesteld waarom niet gewoon alles door de stichting Kennisnet wordt gefilterd? Een van de redenen is dat het grondwettelijk niet is toegestaan. Bovendien wil de ene school weinig filtering en de andere school veel. Daarom bestaat de huidige situatie, waarbij elke school zelf kan kiezen. Meer over waarom niet centraal wordt gefilterd treft u hier.

Tips voor wel/niet keuze voor filter & selectie van filter
We hebben een aantal tips voor u in de vorm van vragen en aandachtspunten om het kiezen van een filter voor te bereiden.

  • Bedenk vooraf wat u wilt gaan filteren. Wilt u ook het chatten verbieden?
    Bedenk wat u wilt filteren. Aandachtspunten:

    • Porno, geweld, discriminatie: vrijwel alle filters hebben eigen criteria betreffende deze termen. Bij de zogenaamde 'algemene' (niet religieuze) filters (Curtains/Joh. Enschede (per 1 mei 2003 niet meer leverbaar), SurfControl, School's Inn, Solcon, Kabelfoon) worden iets ruimere criteria gehanteerd. De religieuze filters zijn het strengste: Filternet & RDNet.

    • Wilt u ook filteren op andere criteria zijn b.v.: zelfdoding, drugs/alcoholmisbruik?

    • Wat wilt u toelaten op gebied van seksuele voorlichting? Deze categorie is door de religieuze filters 'bijgesteld'. Zo kan er tegenwoordig ook bij Filternet gezocht worden op trefwoorden als homoseksualiteit en incest.

    • Wat wilt u toelaten op gebied van chatten? De meeste filters maken een keuze waar gechat kan worden. School's Inn verbiedt chatten op TMF, maar laat dit toe via het Jeugdjournaal. Het is onduidelijk waarop dit criterium is gebaseerd. Houdt u rekening met de wens van kinderen om te kunnen chatten. Msn-chat is relatief veilig omdat het een 'besloten' chatbox is met (voor kinderen) duidelijke mogelijkheden om vervelende chatters te blokkeren en uit te sluiten. Chatten via msn (te downloaden voor er gechat kan worden) is bijvoorbeeld mogelijk via het filter van SurfControl. Bedenk ook dat chat-software ook positieve kanten heeft: het is een aanvullend communicatiemiddel, en kan educatief worden ingezet, bijvoorbeeld in contacten met andere (buitenlandse) scholen.

    • Voor wie zou een filter moeten zijn? Er zijn 2 groepen: de kinderen die ongewild tegen ongeschikt materiaal aanlopen, b.v. in de zoektocht naar materiaal voor een spreekbeurt over poesjes. En de groep die bewust zoekt op 'rottigheid'. Die laatste groep zal het als een uitdaging zien om een filter te omzeilen. Dus vraag u af in welke groepen op uw school een filter nuttig lijkt.

  • Wilt u zelf kunnen bepalen welke sites wel en niet worden geblokkeerd?
    Aandachtspunten:

    • Vraagt u aan het filterbedrijf zelf in hoeverre u uw eigen criteria kunt instellen: bijvoorbeeld de tijden waarop leerlingen vrij kunnen surfen/chatten e.d. Ook kunt u zich afvragen of u het eens bent met de identiteit van het filter: RDNet en Filternet zijn bijvoorbeeld geschoeid op christelijke leest.

    • Wilt u de mogelijkheid om te bepalen dat een site wel/niet geblokkeerd moet worden? Vraag dan goed na of dat mogelijk is;

    • In vergelijking met christelijke scholen: er is geen filter dat islamitische scholen bedient. De religieuze criteria van Filternet en RDNet zijn naar onze ervaring niet beschermend voor andere godsdiensten dan het christendom.

  • Wenst u een testperiode af te spreken?
    Aandachtspunten:

    • Op SolCon na geldt voor alle filters dat u deze een bepaalde periode kunt testen. Vraagt u hiernaar, maar bezie ook of u het binnen deze periode redt om de werking van het filter goed te kunnen doorgronden. Wij schatten in dat u minimaal een maand 'proeven' nodig heeft om een filter goed te kunnen zien werken; dit is exclusief de tijd die u nodig heeft om het filter te installeren!

    • Tijdens de testperiode kan door meerdere mensen worden geëvalueerd: de ict coördinator, leerkrachten, maar ook de leerlingen.

    • Vraagt u ook wat het kost om na een proefperiode te stoppen. Of: om na een betaald gebruik te stoppen en af te zien van verder gebruik.

    • Let ook tijdens de proefperiode op hoeveel tijd u er als school mee kwijt bent.

  • Brengt een filter extra werk met zich mee?
    Aandachtspunten:

    • filters dienen bijgehouden te worden; iemand dient regelmatig de logbestanden (waarin te zien is wat wel, maar ook wat NIET geblokkeerd is) te bekijken. Overigens is het aardig uw leerlingen te melden dat hun surfgedrag niet continu maar steekproefsgewijs kan worden nagekeken > hier gaat een preventieve werking van uit.

  • Wat zijn de kosten?
    Aandachtspunten:

    • Dit zijn harde cijfers: we verwijzen u naar http://www.kennisnet.nl/thema/veilig. Op deze pagina vindt u alle kosten, soms wordt verwezen naar de site van de fabrikant. Controleer altijd de sites, want tijdens onze test bleken enkele gegevens verouderd.

    • De kosten variëren sterk. Exacte kosten hangen van uw schoolsituatie af. Het makkelijkste is natuurlijk om offertes te laten maken door de leveranciers van filters die u overweegt.

    • Kijk niet alleen naar de aanschafprijs: bij veel filters koopt u een basis-module, maar als u dan meer wil doen moet u een (kostbare) extra module aanschaffen. En wellicht vergt een goedkoop filter meer beheertijd, zodat het toch 'duur' kan uitpakken.

    • Sommige leveranciers berekenen 'set-up-kosten'.

    • Welke service zit wel/niet in de prijs (sommige leveranciers voeren wijzigingen 'gratis' door).

    • Let er ook op of de prijs wel of niet BTW bevat.

    • Leerlingen surfen ook (meer/langer) thuis. Vaak is daar geen filter actief. Wellicht biedt de leverancier een korting voor ouders van uw school?

  • Is er een contactpersoon
    Aandachtspunten:

    • Op alle sites van de filterfabrikanten vindt u contactpersonen. Echter, dit zijn de mensen die de filters 'vertegenwoordigen'. Het is raadzaam om te vragen naar een contactpersoon die speciaal voor uw school is, in ieder geval tijdens de test-/aanvraag-/installatie-fase. Vergeet niet zijn/haar (mobiel) telefoonnummer en e-mailadres te vragen.

  • In welke 'versies' wordt de filteroplossing door de fabrikant aangeboden?
    Aandachtspunten:

    • Zoals bij veel software zijn er versies waarbij of iets op de server of iets op de werkstations of alleen centraal iets aangepast moet worden. Er kunnen versies zijn waarbij u als school veel invloed (en beheer) heeft of juist weinig. Informeert u daarnaar om te voorkomen dat u voor onaangename verrassingen komt te staan.

    • Controleer of er een versie is die werkt in uw omgeving: mogelijk gebruikt u een niet ondersteund (netwerk)besturingssysteem.

    • Een update (meestal dagelijks) van de lijst met verboden websites (de zogenaamde blacklist) of de lijst met toegestane websites (de whitelist) is vaak gratis: controleer dit ook voor alle zekerheid!

  • Wat moet en kan er op de schoollocatie gebeuren om het filter te laten werken?
    Aandachtspunten:

    • Voor sommige filters is een aanpassing in de instelling van de internet-browser van de PC's nodig, voor andere filters moet er (ook) software op een server worden geïnstalleerd. Verder bestaat de mogelijkheid dat er een extra 'doos' aan uw netwerk wordt toegevoegd. Vraag vooraf wat er gaat/moet gebeuren binnen uw netwerk en begrijp welke werkzaamheden dat voor u (of uw systeembeheerder) met zich meebrengt.

    • Helaas is het vaak zo dat computertechniek (wat een filter nu eenmaal is) voor degenen die het maakt of verkoopt gesneden koek is. Dat hoeft niet te gelden voor u op school. Laat de vertegenwoordiger of het bedrijf vooral alles verduidelijken en laat u niet overrompelen met vaktermen, gladde of vage praatjes: zorg dat u echt begrijpt hoe het zit.

    • Wat valt er in te stellen? Is het mogelijk diverse pc's anders in te stellen (bijvoorbeeld voor verschillende leeftijdsgroepen of onderscheid leerlingen/leerkrachten, bepaalde tijden wel het filter aan en bepaalde tijden niet).

  • Zijn er andere scholen die het filter gebruiken?
    Aandachtspunten:

    • Misschien werken uw collega-scholen al met filters, of zelfs met het filter dat u op het oog heeft? U kunt informatie vragen aan de fabrikanten zelf. Bedenk wel dat door leveranciers aangedragen klanten vaak positief over de producten zijn. Misschien bent u beter uit met een oproep op een site met allemaal ict coördinatoren (bijvoorbeeld: htttp://groups.yahoo.com/group/scholenlijst/ ). Of navragen bij scholen in uw buurt.

  • Kunnen leerlingen filters omzeilen?
    Aandachtspunten:

    • Ga ervan uit dat ELK filter is te omzeilen. Vraag na op welke manieren het filter is te omzeilen;

    • Zoals wij hebben ervaren lukt het leerlingen altijd om ongewenste sites te bezoeken. Onze test laat zien dat geen van de filters geheel waterdicht is: elk filter lekt. Vraagt u zich als school af hoe u reageert naar ouders of leerlingen als dit gebeurt.

    • Ook al kiest u voor filtering; elke techniek kent beperkingen. Het zal nooit perfect zijn. Communiceer dit met ouders. Als ouders dit beseffen, valt er meer begrip te verwachten als er iets fout gaat.


Over internetregels/internetprotocollen
In zo'n document kan bijvoorbeeld staan:

  • Afspraken rond internetgebruik op school (wat wel, wat niet)
  • Een onderscheid tussen wat internet via school en internet thuis is.
  • De afspraak dat als leerlingen iets zien wat niet hoort (porno b.v.), zij dit even melden bij de betreffende leerkracht
  • Consequenties van het schenden van de afspraken (b..v. internetschorsing: waarbij de leerling een tijd niet op school achter de pc mag)
  • De naam of namen van vertrouwenspersonen of contactpersonen bij vervelende ervaringen
  • De naam of namen van contactpersonen bij technische problemen
  • Zet het protocol niet alleen on line maar hang deze ook op: bij de pc's.

Er is al een aantal scholen actief met een dergelijk protocol. Voorbeelden die bij ons bekend zijn:

De CNV heeft een model-gedragscode voor internet- en e-mailgebruik opgesteld.

Kent u andere voorbeelden? Laat het ons weten en we voegen het toe.

Lessen veilig internet voor uw leerlingen

Advies: geef uw leerlingen de kans zich te verdiepen in het veilig gebruik maken van internet: via school of thuis.

Inmiddels is er veel te vinden over tips om zo veilig mogelijk te internetten. Ook in kindertaal. Zie o.a. de links en hieronder.

Tip:
Reserveer een lessenserie over ervaringen op internet: leuke en niet leuke ervaringen. Formuleer deze ervaringen van de leerlingen in problemen die de kinderen m.b.v. surfen op moeten lossen. Hoe meer informatie hoe beter het is.

Tip:
Voor jongere kinderen zijn sites te raadplegen zoals:

Lessen veilig internet voor u en uw collega's

Advies: inventariseer met uw collega's ervaringen op school met leerlingen en internet.

Tip:
Reserveer een overleg waarin u van gedachten wisselt over waar kinderen op uw school maar ook thuis op internet mee bezig zijn. Komen ze problemen tegen? Vertellen de kinderen wel eens wat hen op internet gebeurt? Waarom niet? Waarom wel?

Tip:
Kies iemand in uw team die zich 'specialiseert' in het aangaan van vertrouwensgesprekken met kinderen, collega's en ouders om 'cyber'ervaringen te bespreken. Misschien kan de huidige vertrouwenspersoon dit zijn. Het PPSI (Project Preventie Seksuele Intimidatie in het onderwijs) wil vertrouwenspersonen trainen op het gebied van de elektronische snelweg.

Tip:
Houdt problemen en oplossingen bij. Vaak komen kinderen dezelfde problemen tegen, waar al eerder een oplossing voor is gezocht. Bijvoorbeeld: vervelende mail ontvangen. Hiertegen kan op een e-mail adres vaak geblokkeerd worden, b.v. bij het geliefde hotmail. Gaat u ook eens kijken hoe dit in zijn werking gaat. Ook in e-mailprogramma's zoals Outlook of Eudora is te blokkeren (linkermuisknop op het bewuste emailadres houden en 'blokkeren' aanklikken).

Tip:
Ga zelf op cursus. Cybercoaching is een project dat in het kader van de campagne Surf Op Safe wordt georganiseerd. De cursus is voor professionele opvoeders van kinderen of jongeren.

Nuttige weblinks:

Informatie vanuit scholen aan ouders over (veilig) internet op school

Advies: Betrek ouders bij uw (veilig) internetbeleid op school
Scholen krijgen soms ouders op bezoek die geschrokken zijn wat hun kind via het internet op school heeft kunnen zien. Als u op voorhand het internetprotocol bekend heeft gemaakt en bijvoorbeeld uw beleid heeft uitgelegd waarom u wel of geen filtering heeft geïnstalleerd (met alle beperkingen hiervan), kunt u een beter gesprek met de ouders voeren.

Tip:
Organiseer een ouderavond over (veilig) internet op school. Veel ouderorganisaties kunnen op verzoek een avond organiseren rond veilig internet en hebben dus nuttige ervaring. Combineer deze avond met de lessen over veilig internet voor uw leerlingen. De ervaringen uit deze lessen kunt u op de ouderavond gebruiken. Amerikaanse ouders zijn zeer actief (ook op school): kijk bijvoorbeeld eens op www.cyberangels.org (een vrijwilligersorganisatie van kinderen en volwassenen m.b.t. veilig internet).

Tip:
Hou filtertests in de gaten van de Consumentenbond, bv via de Digitale Consument. Bij een test in 2003 werd ouders b.v. geadviseerd zelf goed op de hoogte te zijn van de verschillende gebruiksmogelijkheden van internet (dus incl chats, nieuwsgroepen, p2p-programma's ed) en kinderen vooral te leren omgaan met de negatievere aspecten van internet, "net als in het echte leven".

Tip:
De overheidsorganisaties 'De Waarschuwingsdienst' heeft een artikel waarop u ouders kunt wijzen, 'Toezicht op surfgedrag'.

Tip:
Sluit het internetprotocol in bij de informatie over de school.

Tip:
Geeft u als school uw beweegredenen aan waarom u wel of niet voor een filter heeft gekozen. Heeft u een filter, informeer ouders dan dat het filter een hulpmiddel is.